Nietzsche 鈥 wybitny filozof, filolog, prozaik i poeta. W tym artykule postanowi艂em dokona膰 swego rodzaju analizy jego pogl膮d贸w dotycz膮cych ludzkiej moralno艣ci, teorii nadcz艂owieka czy wiary chrze艣cija艅skiej.

Koncepcja moralno艣ci聽wed艂ug Nietzschego

Na pocz膮tku chcia艂bym si臋 odnie艣膰 do dw贸ch typ贸w moralno艣ci wyr贸偶nionych przez Nietzschego, a mianowicie do moralno艣ci pan贸w, a tak偶e moralno艣ci niewolnik贸w. Moralno艣膰 pan贸w Nietzsche pojmowa艂 jako dobro, b臋d膮ce wszystkim co wzmaga wol臋 mocy jednostki. Dobre jest to wszystko co jednostce s艂u偶y, wzmacnia j膮, daje poczucie si艂y. Moralno艣膰 niewolnicza bazuje na poj臋ciu z艂a, kt贸re jest rozumiane jako cierpienie i wysi艂ek; z艂e jest to co zadaje b贸l, zmusza do wysi艂ku, oraz walki.

Charakterystyczn膮 cech膮 moralno艣ci niewolniczej jest postawa resentymentalna, objawiaj膮ca si臋 w postaci urazu wobec 艣wiata, 偶alu do 偶ycia, kt贸re nie spe艂nia oczekiwa艅. Moralno艣膰 niewolnicza za z艂e uznaje te cnoty, kt贸rych jednostka nie jest w stanie osi膮gn膮膰. Analizuj膮c te pogl膮dy w odniesieniu do wsp贸艂czesnego 艣wiata, zgadzam si臋 z przemy艣leniami filozofa w tej kwestii. Ludzie dziel膮 si臋 na tych, kt贸rzy w swoim 偶yciu, poprzez aktywne dzia艂ania i czyny zdobywaj膮 lub przynajmniej staraj膮 si臋 zdobywa膰 szczyty, kt贸re nie s膮 osi膮galne dla ludzi biernych, nieaktywnych, l臋kaj膮cych si臋 dzia艂a膰, ze wzgl臋du na mo偶liwo艣膰 poniesienia potencjalnej pora偶ki. Przyk艂adem obrazuj膮cym ten pogl膮d mo偶e by膰 relacja zachodz膮ca, mi臋dzy lud藕mi zamo偶nymi, oraz ubogimi. Ludzie ubodzy cz臋sto 藕le si臋 odnosz膮 w stosunku do ludzi zamo偶nych, ze wzgl臋du na to, 偶e nie s膮 w stanie posiada膰 tyle co oni, natomiast ludzie zamo偶ni maj膮 podobny stosunek do ubogich, poniewa偶 maj膮 艣wiadomo艣膰, 偶e ludzie ubodzy nie potrafi膮 dzia艂a膰 w taki spos贸b, by odnie艣膰 sukces, poniewa偶 boj膮 si臋 wysi艂ku i walki.

Por贸wnanie moralno艣ci pan贸w z moralno艣ci膮 niewolnicz膮 na przyk艂adzie ludzi zamo偶nych i ubogich pokazuje nam kolejn膮 zale偶no艣膰, a mianowicie ludzie zamo偶ni, ze wzgl臋du na 艣rodki materialne posiadaj膮 swego rodzaju w艂adz臋 w postaci chocia偶by autorytetu, rozbudowanych kontakt贸w czy mo偶no艣ci realizowania swoich pragnie艅 i marze艅 w zakresie materialnym, co jest trudne do osi膮gni臋cia dla ludzi ubogich. To ludzie sukcesu, wp艂ywaj膮 po艣rednio na 偶ycie ludzi ubogich daj膮c im mo偶liwo艣膰 chocia偶by zatrudnienia, kt贸re jest niezb臋dne do godnego 偶ycia, a wi臋c posiadaj膮 swego rodzaju w艂adz臋 nad nimi.

Ubermensch, czyli nadcz艂owiek w filozofii Fryderyka Nietzschego

Kolejnym pogl膮dem do kt贸rego chcia艂bym si臋 odnie艣膰 jest teoria nadcz艂owieka. Friedrich Nietzsche twierdzi艂, 偶e nadcz艂owiek to jednostka tw贸rcza, obdarzona wielk膮 moc膮, 偶yj膮ca poza zasadami obowi膮zuj膮cymi reszt臋 ludzko艣ci. Uwa偶am, 偶e ta teoria r贸wnie偶 jest trafna, analizuj膮c 艣wiat wsp贸艂czesny, jednak mam co do niej pewne zastrze偶enia. Sp贸jrzmy chocia偶by na przyw贸dc臋 takiego pa艅stwa jak Korea P贸艂nocna. Po g艂臋bszej refleksji z pewno艣ci膮 mo偶na uzna膰, 偶e Kim Dzong Un dla obywateli tego pa艅stwa jest kim艣 wi臋cej ni偶 cz艂owiekiem, ale czy my te偶 tak uwa偶amy? Nast臋pnym przyk艂adem jest jeden z najwi臋kszych zbrodniarzy 艣wiata Adolf Hitler. Jak wielk膮 musia艂 by膰 postaci膮 dla spo艂ecze艅stwa III Rzeszy, 偶e za spraw膮 jego przekona艅 nar贸d dopu艣ci艂 si臋 tak nieludzkich czyn贸w? Z pewno艣ci膮 ta posta膰 mog艂a by膰 odbierana 艣wiadomie lub nie艣wiadomie przez to spo艂ecze艅stwo jako nadcz艂owiek, ale czy my obecnie uwa偶amy, 偶e Hitler by艂 kim艣 wi臋cej? Czy nadcz艂owiek zdecydowa艂by si臋 ze strachu przed odpowiedzialno艣ci膮 za swoje czyny pope艂ni膰 samob贸jstwo?

Moje zastrze偶enia wzgl臋dem tej teorii polegaj膮 na tym, i偶 uwa偶am, 偶e w dziejach 艣wiata pojawiaj膮 si臋 jednostki, kt贸re dla danego spo艂ecze艅stwa mog膮 by膰 kim艣 wi臋cej ani偶eli zwyk艂y cz艂owiek, poniewa偶 posiadaj膮 si艂臋, charyzm臋, zdolno艣膰 do manipulacji lud藕mi i inne cechy sprzyjaj膮ce, jednak wed艂ug mnie 鈥 nadcz艂owiek鈥 to wytw贸r danego spo艂ecze艅stwa, w konkretnym czasie i konkretnej sytuacji.

Nietzsche a chrze艣cija艅stwo i Ko艣ci贸艂

Na koniec chcia艂bym odnie艣膰 si臋 do krytyki chrze艣cija艅stwa przez Nietzschego. Moralno艣膰 chrze艣cija艅ska wed艂ug filozofa opiera si臋 na fikcji. Wed艂ug niego fikcj膮 s膮 duchy, teoria pochodzenia ludzko艣ci, teoria o 鈥瀌iabelskim kuszeniu鈥, wiara w Kr贸lestwo Bo偶e itd. Osobi艣cie uwa偶am, 偶e filozof poniek膮d ma racje, poniewa偶 wiara chrze艣cija艅ska opiera si臋 na mitach, kt贸re mog膮, cho膰 nie musz膮 by膰 efektem wyobra藕ni ludzkiej. Jako dziecko jak ka偶dy uczy艂em si臋 na lekcjach religii teorii stworzenia 艣wiata czy relacji biblijnych o Adamie i Ewie. Teraz uwa偶am, 偶e wi臋kszo艣膰 biblijnego przekazu mo偶e by膰 efektem ludzkich wyobra偶e艅, fantazji. Mam wra偶enie, 偶e ko艣ci贸艂 r贸wnie偶 nie jest tym czym by膰 powinien, poniewa偶 daje swego rodzaju zapewnienie, 偶e ludzie, kt贸rzy post臋puj膮 zgodnie z jego zasadami zostan膮 zbawieni. Czy uczestnictwo w niedzielnej Mszy 艢wi臋tej, codzienne modlitwy, regularna Spowied藕 艢wi臋ta sprawiaj膮, 偶e jeste艣my dobrymi lud藕mi? Czy spo偶ywanie produkt贸w mi臋snych w pi膮tek, nieprzyj臋cie Komunii 艢wi臋tej w Wielkanoc czy nietroszczenie si臋 o potrzeby Ko艣cio艂a sprawi膮, 偶e nie zostaniemy zbawieni? Ludzie 艣lepo wierz膮 w to co m贸wi im Ko艣ci贸艂, licz膮c, 偶e zostan膮 zbawieni, a przecie偶 to nie Ko艣ci贸艂 o tym zadecyduje. Wreszcie czy Ko艣ci贸艂 mo偶e by膰 autorytetem w sprawach ludzkiej moralno艣ci, je偶eli jego pasterze cz臋sto sami miewaj膮 problemy z byciem dobrym cz艂owiekiem? Dlaczego mamy d膮偶y膰 do tego, by sta膰 si臋 cz艂owiekiem zgodnym z za艂o偶eniami Ko艣cio艂a, kiedy s艂yszymy o haniebnych czynach jego przedstawicieli dotycz膮cymi pedofilii, alkoholizmu, 艂amania zasad celibatu, kt贸ry przecie偶 sami ustanowili, czy walki o w艂adz臋? Ko艣ci贸艂 pot臋pia wojny, akty agresji, a przecie偶 sam organizowa艂 krucjaty przeciwko wyznawcom innych religii. Uwa偶am, 偶e bycie dobrym cz艂owiekiem nie jest to偶same ze stosowaniem si臋 do nakaz贸w Ko艣cio艂a, a pogl膮dy Nietzschego powinny zosta膰 indywidualnie przeanalizowane przez ka偶dego cz艂owieka, bo by膰 mo偶e da艂yby mu mo偶liwo艣膰 innego spojrzenia na to w co wierzy.

Podsumowanie

W mojej ocenie filozofia Friedricha Nietzsche jest niezwykle odwa偶na, a tak偶e krytyczna wobec rzeczywisto艣ci, nie mniej jednak uwa偶am, 偶e z pewno艣ci膮 jest warta poznania, poniewa偶 daje mo偶liwo艣膰 spojrzenia na 艣wiat w inny spos贸b, ani偶eli patrzenie przez pryzmat obecnie przyj臋tych wzorc贸w my艣lenia zaaplikowanych nam przez media czy Ko艣ci贸艂.